Монгол Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөлт ба сонгууль - Чухал сэдэв

Хуульчдын холбооны гишүүн шүүгч, прокурор, өмгөөлөгчдөөс бүрдсэн судалгааны баг Улсын Ерөнхий прокурорын газрын архивын мэдээлэлд үндэслэн Эрүүгийн хуулийн 22.1, 22.4 дүгээр зүйлийг шүүх хэрхэн хэрэглэж байгааг нарийвчлан шинжилсэн бөгөөд авлигын хэрэг тодорхой түвшинд шүүхээр шийдвэрлэгдэж байгаа ч оноогдож буй ял шийтгэл нь гэмт хэргийн хариуцлагын зорилгыг бүрэн хангаж чадахгүй байна гэж дүгнэжээ.

АНСДИТХСтХ-д оруулах өөрчлөлтийн хуулийн төслийг Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Цэцийн  2025 оны 03 дугаар дүгнэлтэд нийцүүлэх зорилгоор боловсруулсан гэх боловч Цэцийн шийдвэрийг хэт явцуу хүрээнд тайлбарласан, Цэцийн шаардсан эрх зүйн тодорхой байдлыг хангаагүй, нэг талаас сонгуульд нэр дэвших сонирхолтой бүх талуудад тэгш боломж олгосон мэт боловч нөгөө талаас сонгуулийн өрсөлдөөн ижил гараанаас эхэлж тэнцвэртэй өрнөх боломжийг алдагдуулах эрсдэлтэй байна.

Нээлттэй Нийгэм Форумын 2025 оны үйл ажиллагааны тайланг хүлээн авна уу. Бид 2025 онд хэрэгжүүлсэн үйл ажиллагаа, судалгаа, бодлогын дүн шинжилгээнийхээ үр дүнг нэгтгэн вебсайтаараа болон сошиал сувгууд, Фоурм подкастын цувралаар олон нийтэд түгээн ажиллав. Бидэнтэй хамтран ажилласан төрийн болон төрийн бус байгууллагууд, судлаачид, мэргэжилтнүүд, мөн манай үйл ажиллагаанд оролцож мэдлэг, туршлага, үзэл бодлоо хуваалцдаг иргэддээ гүн талархал илэрхийлж байна. Бидний үйл ажиллагаа болон тайлантай холбоотой асуулт, санал байх аваас манай байгууллагын [email protected] хаягаар бидэнд ирүүлээрэй.

Хууль тогтоомжийн тухай хуулийн хэрэгжилтийн үр дагаврыг үнэлэх зохицуулалтын хэрэгжилтэд хийсэн шинжилгээний дүнг хүлээн авна уу. Энэхүү бодлогын шинжилгээ нь Хууль тогтоомжийн тухай хууль, түүний хэрэгжилтийг сайжруулах зорилгоор ННФ-аас хийж буй цуврал судалгааны хүрээнд хийгдсэн болно.

Монгол Улс ардчилсан Үндсэн хуулиа баталсан 1992 оноос хойш УИХ-ын ээлжит сонгуулийг 9 удаа зохион байгуулахдаа сонгуулийн тогтолцоог нийт найман удаа өөрчилжээ. Сонгуулийн тогтолцоо өөрчлөгдөх бүрд сонгуулийн тойрог шинээр байгуулагдана. Сонгуулийн тойрог байгуулахад хүн амын тоо, засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн хуваарь, газар нутгийн хэмжээ, байршил зэргийг харгалзан үзэх хуулийн зохицуулалт сонгуулийн хууль тогтоомжид туссаар иржээ. Гэсэн хэдий ч сонгуулиас сонгуулийн хооронд ардчилсан сонгуулийн үндсэн зарчмуудын нэг болох “нэг санал – нэг үнэ цэн” зарчим алдагдсаар 2024 оны сонгуульд саналын зохисгүй төлөөлөл 18 хувьд хүрсэн байна. Тус судалгааны ажилд 1992 оноос хойших УИХ-ын ээлжит сонгуулиудад саналын зохисгүй төлөөллийг тооцоолж, сонгуулийн мажоритар тойрог, мандатын тоог зохистой тогтоох хувилбаруудыг санал болгоно.

Энэхүү санал шүүмжийг Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яамнаас 2026 оны 2 дугаар сард олон нийтэд танилцуулсан Ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл, түүний дагалдах хуулийн төсөлд үндэслэн боловсруулав. Хуулийн төсөлд хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг өргөдлөөр олгохыг сэргээх, зарим нэр төрлийн ашигт малтмалд оногдуулж буй АМНАТ-ын нэмэлт төлбөрийн хувь хэмжээг бууруулах, баяжуулах үйл ажиллагааны зохицуулалтыг тодорхой болгох зэрэг салбарын хөгжлийг дэмжих зохицуулалт туссан нь сайшаалтай. Энэхүү санал шүүмж нь газрын хэвлийн баялаг ашиглах үйл ажиллагаанд ил тод байдал, шударга ёсыг хангах, үр өгөөжийг иргэн бүрд тэгш хүртээх Үндсэн хуулийн үзэл санаанд хуулийн төслийг нийцүүлэхэд чиглэсэн болно.

Багахангай дүүргийн 2026 оны төсвийн зарлагын төлөвлөгөөний тоймыг бэлтгэн сонирхогч талуудад хүргэж байна.

Нийслэлийн Засаг даргаас 2025.11.20-нд өргөн мэдүүлсэн Нийслэлийн 2026 оны төсвийн төслийг Нийслэлийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн хурал 2025.12.5-нд баталсан. Нийслэлийн 2026 оны төсвийн төсөл болон батлагдсан төсвийн хөрөнгө оруулалтын төслүүдэд судлаач Д.Баярмаа харьцуулсан дүн шинжилгээ хийж, тойм дүгнэлт боловсрууллаа. Энэхүү дүн шинжилгээ нь цаашид орон нутгийн төсвийн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөлтийг сайжруулахад ач холбогдолтой байх болов уу хэмээн үзэж, Нээлттэй нийгэм форум “Чухал сэдэв” цувралдаа нийтлэн сонирхогч талуудад хүргэж байна.

Сүхбаатар дүүргийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар 2026 онд хэрэгжүүлэхээр дүүргийн Иргэдийн төлөөлгчдийн хурлаас баталсан төслүүдийн тоймыг бэлтгэн сонирхогч талуудад хүргэж байна.

Нээлттэй нийгэм форумын эрхлэн гаргадаг бодлогын асуудал цувралын 55 дах дугаар нийтлэгдлээ. Энэ удаад 2025 оны 11 сард зохион байгуулсан хэлэлцүүлэгт танилцуулсан Шүүхийн төсөв, нөөцийн удирдлага илтгэлийн агуулгад үндэслэн боловсруулсан богино бодлогын шинжилгээг хүргэж байна. Судлаач, хуульч Ж.Алтансүхийн ажилласан энэхүү шинжилгээ нь шүүхийн захиргааны хувьд тулгамдаад буй шүүхийн төсөв төлөвлөлт, удирдлагатай холбоотой асуудлыг тодорхойлж цаашид гүнзгийрүүлэн судлах асуудлууд болон зарим түүхэн харьцуулалт баримтыг эмхэтгэн харуулсан нь энэ чиглэлийн бодлогын хэлэлцүүлэгт ач холбогдолтой эх сурвалж болох нь дамжиггүй.