Дөрвөн заяа: 2021 оны Монголын зураглал - Сценари

2021 оны Монголын зураглал
-------------------------------------------------------------------------------------------------------

Сценари буюу зураглал нь тохиож болох ирээдүйн тухай өгүүлэмж юм. Бид ирээдүйг урьдчилан хэлж чадахгүй ч ирээдүйн талаар сайтар тунгаан бодож чадна. Сценари нь энэхүү ирээдүйн талаарх биеллээ олж болохуйц, санаа сэдэл өдөөхүйц, утга авцалдаатай төсөөлөл боловсруулах,  улмаар түүний үр дагаврыг авч үзэх арга юм. Бидний ирээдүй ямар ч байж болох бөгөөд бид, бидний үр хүүхэд бидний хүлээж байснаас тэс өөр ертөнцөд амьдарч мэдэх юм гэдгийг сценариуд харуулдаг. 

Сүүлийн жилүүдэд бид нэг зүйлийг тодорхой мэдэх болсон. Энэ бол Монгол Улс асар их эрдэс баялагтай... Гэхдээ хариултыг нь хэлж мэдэхгүй олон асуулт байна.  Баялаг маань хэр эрэлт хэрэгцээтэй байх, үнэ нь хэрхэх, баялгийнхаа ашиг тусыг нийтээрээ хүртэж чадах уу, эсвэл нийгмийн цөөн хэсгийн олз болоод өнгөрөх үү, олсон орлогоо бид үрэн таран хийчих үү, эсвэл ухаалгаар зарцуулж хөгжил дэвшилд хүрэх үү гэх мэт.

Иймээс бид бүхний цаашид хийх аливаа сонголтоос хамааран биднийг ямар ирээдүй хүлээж байж болох талаар хэлэлцүүлэг өрнүүлэх зорилгоор эдгээр сценарийг боловсрууллаа. 

2003-2004 онд Нээлттэй Нийгэм Форум “Эдийн засгийн хөгжлийн ирээдүйн дүр зураг” боловсруулж  тухайн үед улс орон маань эдийн засгийн ямар ямар сорилттой тулгарч буй талаар олон нийтэд танилцуулж байв. Бид дээрх туршлагадаа үндэслэн энэ удаа уул уурхайгаас орох орлогоо хэрхэн зарцуулахаас хамааруулан “2021оны Монголын зураглал” сценариуд боловсруулахаар шийдсэн юм. Энэхүү үйл ажиллагаа сонирхогч талуудын өргөн оролцоонд тулгуурласан бөгөөд хувийн болон төр, иргэний нийгмийн салбарын 30 орчим төлөөлөл гурван ч удаа 1-2 өдрөөр уулзалт зохион байгуулж, баг болон ажиллаж эдгээр сценарийг боловсрууллаа. Мөн стратеги төлөвлөх, сценари боловсруулах чиглэлээр зөвлөлгөө өгдөг “Скилфул мийнз” инк., орлогын ил тод байдлын асуудлаар олон улсын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулдаг “Орлогын ажиглалт хүрээлэн” зэрэг байгууллагын зөвлөхүүд үнэтэй дэмжлэг үзүүлсэн юм. 

Сценари боловсруулахад “хөдөлгөгч хүчин” буюу шийдвэрлэх нөлөө үзүүлэгч хүчин зүйлсийг оновчтой тодорхойлох нь нэн чухал. Манай орны хувьд эрдэс баялгаа зохистой ашиглаж, түүнээс олох орлогыг зөв зарцуулах явдал улс орны цаашдын хөгжилд тэргүүлэх нөлөөтэй гэж сценари боловсруулагчид үзсэний дагуу баялгаасаа орлого авч чадах эсэх, чадсан нөхцөлд хэрхэн зарцуулахаас хамаарч дөрвөн өөр ирээдүйн дүр зураг гарсан юм. 

Эдгээр сценарийг боловсруулахдаа бид өөрсдөөс хамаарах дотоод хүчин зүйлсэд илүү анхаарал хандуулж, харин гадаад хүчин зүйлсийг харьцангуй тогтвортой, дөрвөн сценарийн хувьд ижил байхаар төсөөлсөн юм. Тухайлбал, ашигт малтмалын үнэ ерөнхийдөө тогтвортой өндөр байх ч 2018 – 2019 онд огцом буурах нөхцөлд тулгуурлалаа. 

Сценари боловсруулагчид дөрвөн багт хуваагдаж эдгээр сценарийг нарийвчлан бичсэн нь өнөөдөр ийнхүү уншигч олны хүртээл болж байна. Эдгээр сценари нь Заяа гэх залуу бүсгүй, түүний гэр бүл, найз нөхдийн амьдралын дөрвөн өөр түүх бөгөөд улс орон баялгаа хэрхэн ашиглахаас хамаарч жирийн монгол хүн дөрвөн өөр сценарид хэрхэн амьдрах тухай өгүүлж байгаа юм.

Сценариудыг уншихдаа прогноз биш гэдгийг санах нь чухал. Сценари бичигчид ирээдүй яг ийм, тэр ч байтугай иймэрхүү байна гэж хэлж байгаа юм биш. Иймээс эрхэм уншигч Та эдгээр сценарийг дотоод зөрчилгүй, үнэмшилтэй, эргэцүүлэл төрүүлэхүйц болж чадсан эсэхийг нь цэгнэж уншаарай. 

Сценари 1: Зоргоор нь орхисон бол илүү байх хувь заяа

 Сценари 2:Өгөөмөрт найдсан Монгол Заяа

Сценари 3: Өмнөговийн Ногоон картны эзэн Заяа

Сценари 4:Их хувь заяатай орны иргэн Заяа