Нийслэлийн 2026 оны төсвийн хөрөнгө оруулалтын төсөл ба батлагдсан төсвийн харьцуулсан шинжилгээ

Нийслэлийн Засаг даргаас 2025.11.20-нд өргөн мэдүүлсэн Нийслэлийн 2026 оны төсвийн төслийг Нийслэлийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн хурал 2025.12.5-нд баталсан. Нийслэлийн 2026 оны төсвийн төсөл болон батлагдсан төсвийн хөрөнгө оруулалтын төслүүдэд судлаач Д.Баярмаа харьцуулсан дүн шинжилгээ хийж, тойм дүгнэлт боловсрууллаа. Энэхүү дүн шинжилгээ нь цаашид орон нутгийн төсвийн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөлтийг сайжруулахад ач холбогдолтой байх болов уу хэмээн үзэж, Нээлттэй нийгэм форум “Чухал сэдэв” цувралдаа нийтлэн сонирхогч талуудад хүргэж байна.

Сүхбаатар дүүргийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар 2026 онд хэрэгжүүлэхээр дүүргийн Иргэдийн төлөөлгчдийн хурлаас баталсан төслүүдийн тоймыг бэлтгэн сонирхогч талуудад хүргэж байна.

Нээлттэй нийгэм форумын эрхлэн гаргадаг бодлогын асуудал цувралын 55 дах дугаар нийтлэгдлээ. Энэ удаад 2025 оны 11 сард зохион байгуулсан хэлэлцүүлэгт танилцуулсан Шүүхийн төсөв, нөөцийн удирдлага илтгэлийн агуулгад үндэслэн боловсруулсан богино бодлогын шинжилгээг хүргэж байна. Судлаач, хуульч Ж.Алтансүхийн ажилласан энэхүү шинжилгээ нь шүүхийн захиргааны хувьд тулгамдаад буй шүүхийн төсөв төлөвлөлт, удирдлагатай холбоотой асуудлыг тодорхойлж цаашид гүнзгийрүүлэн судлах асуудлууд болон зарим түүхэн харьцуулалт баримтыг эмхэтгэн харуулсан нь энэ чиглэлийн бодлогын хэлэлцүүлэгт ач холбогдолтой эх сурвалж болох нь дамжиггүй.

Засгийн газраас Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг УИХ-д өргөн бариад буй. Тус хуулийн төсөл нь Монгол Улсын нэгдэн орсон байгаль орчны олон улсын гэрээ конвенц, үүрэг амлалтад хэрхэн нийцэж байгааг шинжилсний үндсэн дээр холбогдох санал шүүмж боловсруулан хүргүүлж байна. Уг санал шүүмжийг Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамнаас (хуучин нэрээр) 2024 оны 3 дугаар сард олон нийтэд танилцуулсан хуулийн төсөлд тулгуурлан боловсруулсан болно.

Газрын хэвлийн баялгаас орон нутагт нүдэнд үзэгдэж, гарт баригдахуйц бодит өгөөж бий болгох нэг арга зам нь Орон нутгийн хөгжлийн сан (ОНХС)-аар дамжуулан орон нутагт эргэн хуваарилах явдал билээ. Харин арав гаруй жилийн өмнөөс хэрэгжиж буй уг зохицуулалт хэрхэн хэрэгжиж, уул уурхай бүхий аймаг, сумдад хэрхэн хуваарилагдаж, орон нутгийн хөгжилд хувь нэмэр оруулах зорилгодоо хүрч чадаж байна уу? Сэтгүүлч З.Цэлмэг “Уул уурхайд түшиглэсэн хөгжил шударга хуваарилалтаас эхэлнэ” хэмээх өгөгдлийн шинжилгээнд суурилсан сэтгүүл зүйн бүтээлээрээ ОНХС-д орох уул уурхайн орлого өссөөр 2021 оны түвшнээс бараг 4 дахин нэмэгдсэн боловч уурхайн үйл ажиллагаа явагдаж буй сумдад хийгдэх хуваарилалт хангалтгүй байгааг хөндөн гаргажээ. Энэ нь нэг талаар ОНХС-ийн хуваарилалт тооцох аргачлал тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайн хэмжээнээс өөр орон нутагт үүсдэг эдийн засаг, байгаль орчин, нийгмийн ачаалал, сөрөг нөлөөллийг харгалзан үздэггүйтэй холбоотой. Нөгөө талаар аргачлал, итгэлцүүр ямар байхаас үл хамаран зайлшгүй анхаарах нэг зүйл бол сангийн хуваарилалт дахь улс төрийн сэдэл, хуулийн зөрчил болохыг Дорноговь аймгийн жишээн дээр харуулжээ.

Монгол Улсын 2025 оны төсвийн тодотголоор хөрөнгө оруулалтын төслүүдэд орсон өөрчлөлтийн тоймыг ННФ-ын судлаач Б.Ундармаа бэлтгэснийг сонирхогч талуудад хүргэж байна.

Сонгох, сонгогдох эрхийг баталгаатай хангах нэг чухал нөхцөл нь сонгуулийн маргааныг ил тод, шударгаар шийдвэрлэх явдал билээ. Сонгуулийн процесс нь хуульд заасан тодорхой цаг хугацаанд явагддаг онцлогтой тул сонгуультай холбоотой гомдол, маргааныг хянан шийдвэрлэх, зөрчигдсөн эрхийг сэргээх, буруутай этгээдэд хуулийн дагуу хариуцлага хүлээлгэх асуудлыг энэхүү онцлогт нийцүүлэн зохицуулах шаардлага урган гардаг. Монгол Улсад сонгуулийн эрх зүйн орчны шинэчлэлийн хүрээнд дээрх зорилгыг хангахад чиглэсэн зарим оролдлого хийгдсэн ч маргаан шийдвэрлэгдэхгүй байсаар сонгууль дуусах, нэгэнт сонгуулийн үр дүн гарсан бол гомдол, мэдээлэл гаргагчийн хэрэг хянан шийдвэрлүүлэх идэвх оролцоо буурах, зөрчигдсөн эрх сэргээх боломжгүй болох гэх мэт асуудал гарсаар байна. Судлаачдын зүгээс энэ мэт тулгамдаж буй асуудлуудад дүн шинжилгээ хийн, бусад ардчилсан улсын сайн туршлагыг судлан харьцуулсны зэрэгцээ эрх зүйн орчныг сайжруулахад чиглэсэн тодорхой зөвлөмж боловсруулсныг энэхүү судалгааны тайланд нийтлэв.

Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслийг Засгийн газар 2025 оны 9 дүгээр сарын 1-нд УИХ-д өргөн мэдүүлж, УИХ-иас уг хуулийг 2025 оны 11 дүгээр сарын 12-нд баталсан билээ. Монгол Улсын 2026 төсвийн төсөл болон батлагдсан төсөвт туссан хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээнүүдэд ННФ-ын захиалгаар судлаач Д.Баярмаа харьцуулсан дүн шинжилгээ хийснийг сонирхогч талуудад хүргэж байна.

“Төрийн өмчийг хувьчлах, өөрчлөн байгуулах, төрийн өмчит хуулийн этгээдийн хувьцааг 2025-2028 онд биржээр олон нийтэд нээлттэй худалдах үндсэн чиглэлийн төсөл”-ийг Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газраас боловсруулан 2025 оны 11 дүгээр сард цахимаар (https://pcsp.gov.mn/?p=7964) олон нийтийн саналыг авсан билээ. Нээлттэй нийгэм форумын дэргэдэх Эдийн засгийн зөвлөлөөс энэхүү үндсэн чиглэлийн төсөлд өгөх санал боловсруулж, Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газарт хүргүүлснээ сонирхогч талуудад хүргүүлж байна.

Нийслэлээс 2025 оны 11 дүгээр сарын 21-нд Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хуралдаа өргөн барьсан 2026 онд нийслэлийн төсвөөр хэрэгжүүлэх хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөний төсөлд судлаач Д.Баярмаа шуурхай дүн шинжилгээ хийж, анхаарах шаардлагатай асуудлыг гаргаж ирэхийг зорилоо. Энэхүү дүн шинжилгээ нь цаашид орон нутгийн төсвийн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөлтийг сайжруулахад ач холбогдолтой байх болов уу хэмээн үзэж, Нээлттэй нийгэм форум “Чухал сэдэв” цувралдаа нийтлэн сонирхогч талуудад хүргэж байна.