Хууль тогтоомжийн төсөл боловсруулах, өргөн мэдүүлэх, хууль тогтоомжийг хэрэгжүүлэх журмын тухай хуулийн төсөлд өгөх санал, шүүмж

Газрын хэвлийн баялгаас орон нутагт нүдэнд үзэгдэж, гарт баригдахуйц бодит өгөөж бий болгох нэг арга зам нь Орон нутгийн хөгжлийн сан (ОНХС)-аар дамжуулан орон нутагт эргэн хуваарилах явдал билээ. Харин арав гаруй жилийн өмнөөс хэрэгжиж буй уг зохицуулалт хэрхэн хэрэгжиж, уул уурхай бүхий аймаг, сумдад хэрхэн хуваарилагдаж, орон нутгийн хөгжилд хувь нэмэр оруулах зорилгодоо хүрч чадаж байна уу? Сэтгүүлч З.Цэлмэг “Уул уурхайд түшиглэсэн хөгжил шударга хуваарилалтаас эхэлнэ” хэмээх өгөгдлийн шинжилгээнд суурилсан сэтгүүл зүйн бүтээлээрээ ОНХС-д орох уул уурхайн орлого өссөөр 2021 оны түвшнээс бараг 4 дахин нэмэгдсэн боловч уурхайн үйл ажиллагаа явагдаж буй сумдад хийгдэх хуваарилалт хангалтгүй байгааг хөндөн гаргажээ. Энэ нь нэг талаар ОНХС-ийн хуваарилалт тооцох аргачлал тусгай зөвшөөрлөөр олгогдсон талбайн хэмжээнээс өөр орон нутагт үүсдэг эдийн засаг, байгаль орчин, нийгмийн ачаалал, сөрөг нөлөөллийг харгалзан үздэггүйтэй холбоотой. Нөгөө талаар аргачлал, итгэлцүүр ямар байхаас үл хамаран зайлшгүй анхаарах нэг зүйл бол сангийн хуваарилалт дахь улс төрийн сэдэл, хуулийн зөрчил болохыг Дорноговь аймгийн жишээн дээр харуулжээ.

Монгол Улсын 2025 оны төсвийн тодотголоор хөрөнгө оруулалтын төслүүдэд орсон өөрчлөлтийн тоймыг ННФ-ын судлаач Б.Ундармаа бэлтгэснийг сонирхогч талуудад хүргэж байна.

Сонгох, сонгогдох эрхийг баталгаатай хангах нэг чухал нөхцөл нь сонгуулийн маргааныг ил тод, шударгаар шийдвэрлэх явдал билээ. Сонгуулийн процесс нь хуульд заасан тодорхой цаг хугацаанд явагддаг онцлогтой тул сонгуультай холбоотой гомдол, маргааныг хянан шийдвэрлэх, зөрчигдсөн эрхийг сэргээх, буруутай этгээдэд хуулийн дагуу хариуцлага хүлээлгэх асуудлыг энэхүү онцлогт нийцүүлэн зохицуулах шаардлага урган гардаг. Монгол Улсад сонгуулийн эрх зүйн орчны шинэчлэлийн хүрээнд дээрх зорилгыг хангахад чиглэсэн зарим оролдлого хийгдсэн ч маргаан шийдвэрлэгдэхгүй байсаар сонгууль дуусах, нэгэнт сонгуулийн үр дүн гарсан бол гомдол, мэдээлэл гаргагчийн хэрэг хянан шийдвэрлүүлэх идэвх оролцоо буурах, зөрчигдсөн эрх сэргээх боломжгүй болох гэх мэт асуудал гарсаар байна. Судлаачдын зүгээс энэ мэт тулгамдаж буй асуудлуудад дүн шинжилгээ хийн, бусад ардчилсан улсын сайн туршлагыг судлан харьцуулсны зэрэгцээ эрх зүйн орчныг сайжруулахад чиглэсэн тодорхой зөвлөмж боловсруулсныг энэхүү судалгааны тайланд нийтлэв.

“Төрийн өмчийг хувьчлах, өөрчлөн байгуулах, төрийн өмчит хуулийн этгээдийн хувьцааг 2025-2028 онд биржээр олон нийтэд нээлттэй худалдах үндсэн чиглэлийн төсөл”-ийг Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газраас боловсруулан 2025 оны 11 дүгээр сард цахимаар (https://pcsp.gov.mn/?p=7964) олон нийтийн саналыг авсан билээ. Нээлттэй нийгэм форумын дэргэдэх Эдийн засгийн зөвлөлөөс энэхүү үндсэн чиглэлийн төсөлд өгөх санал боловсруулж, Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газарт хүргүүлснээ сонирхогч талуудад хүргүүлж байна.

Нийслэлээс 2025 оны 11 дүгээр сарын 21-нд Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хуралдаа өргөн барьсан 2026 онд нийслэлийн төсвөөр хэрэгжүүлэх хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөний төсөлд судлаач Д.Баярмаа шуурхай дүн шинжилгээ хийж, анхаарах шаардлагатай асуудлыг гаргаж ирэхийг зорилоо. Энэхүү дүн шинжилгээ нь цаашид орон нутгийн төсвийн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөлтийг сайжруулахад ач холбогдолтой байх болов уу хэмээн үзэж, Нээлттэй нийгэм форум “Чухал сэдэв” цувралдаа нийтлэн сонирхогч талуудад хүргэж байна.

“Хууль тогтоомжийн төслийг судалгаа, шинжилгээнд үндэслэн боловсруулах зарчмын хэрэгжилт” сэдэвт судалгааны тайлантай танилцана уу. Хуулийн төслийг судалгаа, шинжилгээнд үндэслэн боловсруулах нь хууль бүтээх үйл ажиллагаанд баримтлах үндсэн зарчим билээ. Үүний дагуу аливаа хуулийн төслийг боловсруулахад түүний хэрэгцээ, шаардлагыг урьдчилан тандан судлах, үр нөлөөг нь үнэлэх, хэрэгжилтэд шаардагдах зардлыг тооцох, мөн батлагдсаны дараа хэрэгжилт ба нийгэмд үзүүлэх үр дагаврыг тогтмол үнэлэх шаардлагыг мөн хуулиар тогтоожээ. Гэвч уг зарчмын хэрэгжилт хангалтгүй буюу зарим тохиолдолд судалгаа хийгээгүй, эсхүл судалгаа хийхдээ холбогдох аргачлал, шаардлагыг бүрэн мөрдөхгүй байгаагаас хууль тогтоомжийн хийдэл, зөрчил, хэрэгжилтийн хүндрэлүүд үүсэх болов. Иймд хууль тогтоомжийн төсөл боловсруулах үе шатны судалгаа, шинжилгээний чанарыг ямар түвшинд хийгдэж байгааг үнэлэх зорилгоор энэхүү судалгааг хийж, судалгааны чанар, үр нөлөөг сайжруулахад чиглэсэн санал зөвлөмж боловсрууллаа.

Монгол Улсын төрөөс төсөв болон төрийн өмчит аж ахуйн нэгжээр дамжуулан эдийн засагт оролцож буй оролцооны түвшинг “Ай Би Менежмент Консалтинг” ХХК-ийн судалгааны баг судалж, эдийн засаг дахь төрийн оролцоог оновчтой болгох чиглэлээр хэрэгжүүлэх бодлогын зөвлөмж боловсруулсныг сонирхогч талуудад хүргэж байна.