ОЛОН НИЙТИЙН РАДИО ТЕЛЕВИЗИЙН ТУХАЙ ХУУЛЬД ӨГӨХ САНАЛ, ШҮҮМЖ

Монгол Улсын 2025 оны төсвийн тодотголоор хөрөнгө оруулалтын төслүүдэд орсон өөрчлөлтийн тоймыг ННФ-ын судлаач Б.Ундармаа бэлтгэснийг сонирхогч талуудад хүргэж байна.

Засгийн газраас улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтад 2020-2024 онд нийт 10.4 их наяд төгрөг зарцуулсан байна. Иймээс улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын төслүүдийн төлөвлөлт, хэрэгжилт сүүлийн жилүүдэд ямар түвшинд байгааг судлах зорилгоор Нээлттэй нийгэм форумын захиалгаар “Зэт Файнаншил энд Инвестмент Консалтинг” ХХК-ийн А.Мөнхцог ахлагчтай судалгааны баг Монгол Улсын төсвийн санхүүжилтээр 2020-2024 онд эхэлсэн хөрөнгө оруулалтын судалгааг хийж, манай улс төсвийн хөрөнгө оруулалт хийхэд ашиглаж буй аргачлалыг олон улсын аргачлалтай харьцуулж, улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын үр ашгийг дээшлүүлэх, төлөвлөлт болон хэрэгжилтийн уялдааг сайжруулахад чиглэсэн зөвлөмж боловсруулсныг сонирхогч талуудад хүргэж байна.

Сонгох, сонгогдох эрхийг баталгаатай хангах нэг чухал нөхцөл нь сонгуулийн маргааныг ил тод, шударгаар шийдвэрлэх явдал билээ. Сонгуулийн процесс нь хуульд заасан тодорхой цаг хугацаанд явагддаг онцлогтой тул сонгуультай холбоотой гомдол, маргааныг хянан шийдвэрлэх, зөрчигдсөн эрхийг сэргээх, буруутай этгээдэд хуулийн дагуу хариуцлага хүлээлгэх асуудлыг энэхүү онцлогт нийцүүлэн зохицуулах шаардлага урган гардаг. Монгол Улсад сонгуулийн эрх зүйн орчны шинэчлэлийн хүрээнд дээрх зорилгыг хангахад чиглэсэн зарим оролдлого хийгдсэн ч маргаан шийдвэрлэгдэхгүй байсаар сонгууль дуусах, нэгэнт сонгуулийн үр дүн гарсан бол гомдол, мэдээлэл гаргагчийн хэрэг хянан шийдвэрлүүлэх идэвх оролцоо буурах, зөрчигдсөн эрх сэргээх боломжгүй болох гэх мэт асуудал гарсаар байна. Судлаачдын зүгээс энэ мэт тулгамдаж буй асуудлуудад дүн шинжилгээ хийн, бусад ардчилсан улсын сайн туршлагыг судлан харьцуулсны зэрэгцээ эрх зүйн орчныг сайжруулахад чиглэсэн тодорхой зөвлөмж боловсруулсныг энэхүү судалгааны тайланд нийтлэв.

Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслийг Засгийн газар 2025 оны 9 дүгээр сарын 1-нд УИХ-д өргөн мэдүүлж, УИХ-иас уг хуулийг 2025 оны 11 дүгээр сарын 12-нд баталсан билээ. Монгол Улсын 2026 төсвийн төсөл болон батлагдсан төсөвт туссан хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээнүүдэд ННФ-ын захиалгаар судлаач Д.Баярмаа харьцуулсан дүн шинжилгээ хийснийг сонирхогч талуудад хүргэж байна.

Парламентад улстөрчид хууль баталдаг. Олонх, цөөнх санал зөрөн тэмцэлдэж завсрын олон бүлэг тус тусын ашиг сонирхлыг хуульд хавчуулж, эцэст нь нэгдсэн зөвшлөөр хуулийг батална. Гэхдээ тэр зөвшил хуулийн анхны зорилго, агуулга, зохицуулалтын онцлогт нийцээгүй байх нь цөөн бус. Тийнхүү нийцээгүй, дотроо зөрчилтэй заалт хожим амьдрал дээр дутагдал, давхардал, хийдэл, хямралыг үүсгэдэг – үүнийг хуульд (урьдчилан) програмчилагдсан зөрчил гэдэг. Энэ зөрчлийг хожим нэмэлт, өөрчлөлт оруулах буюу шүүхийн тайлбар гаргах хоёр замаар шийддэг – цаг хугацаа явсаар хуулийн заалтууд хоорондоо төгс нийцэлтэй болдог. 

“Төрийн өмчийг хувьчлах, өөрчлөн байгуулах, төрийн өмчит хуулийн этгээдийн хувьцааг 2025-2028 онд биржээр олон нийтэд нээлттэй худалдах үндсэн чиглэлийн төсөл”-ийг Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газраас боловсруулан 2025 оны 11 дүгээр сард цахимаар (https://pcsp.gov.mn/?p=7964) олон нийтийн саналыг авсан билээ. Нээлттэй нийгэм форумын дэргэдэх Эдийн засгийн зөвлөлөөс энэхүү үндсэн чиглэлийн төсөлд өгөх санал боловсруулж, Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газарт хүргүүлснээ сонирхогч талуудад хүргүүлж байна.

Нийслэлээс 2025 оны 11 дүгээр сарын 21-нд Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хуралдаа өргөн барьсан 2026 онд нийслэлийн төсвөөр хэрэгжүүлэх хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөний төсөлд судлаач Д.Баярмаа шуурхай дүн шинжилгээ хийж, анхаарах шаардлагатай асуудлыг гаргаж ирэхийг зорилоо. Энэхүү дүн шинжилгээ нь цаашид орон нутгийн төсвийн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөлтийг сайжруулахад ач холбогдолтой байх болов уу хэмээн үзэж, Нээлттэй нийгэм форум “Чухал сэдэв” цувралдаа нийтлэн сонирхогч талуудад хүргэж байна.

“Хууль тогтоомжийн төслийг судалгаа, шинжилгээнд үндэслэн боловсруулах зарчмын хэрэгжилт” сэдэвт судалгааны тайлантай танилцана уу. Хуулийн төслийг судалгаа, шинжилгээнд үндэслэн боловсруулах нь хууль бүтээх үйл ажиллагаанд баримтлах үндсэн зарчим билээ. Үүний дагуу аливаа хуулийн төслийг боловсруулахад түүний хэрэгцээ, шаардлагыг урьдчилан тандан судлах, үр нөлөөг нь үнэлэх, хэрэгжилтэд шаардагдах зардлыг тооцох, мөн батлагдсаны дараа хэрэгжилт ба нийгэмд үзүүлэх үр дагаврыг тогтмол үнэлэх шаардлагыг мөн хуулиар тогтоожээ. Гэвч уг зарчмын хэрэгжилт хангалтгүй буюу зарим тохиолдолд судалгаа хийгээгүй, эсхүл судалгаа хийхдээ холбогдох аргачлал, шаардлагыг бүрэн мөрдөхгүй байгаагаас хууль тогтоомжийн хийдэл, зөрчил, хэрэгжилтийн хүндрэлүүд үүсэх болов. Иймд хууль тогтоомжийн төсөл боловсруулах үе шатны судалгаа, шинжилгээний чанарыг ямар түвшинд хийгдэж байгааг үнэлэх зорилгоор энэхүү судалгааг хийж, судалгааны чанар, үр нөлөөг сайжруулахад чиглэсэн санал зөвлөмж боловсрууллаа.

Монгол Улсын төрөөс төсөв болон төрийн өмчит аж ахуйн нэгжээр дамжуулан эдийн засагт оролцож буй оролцооны түвшинг “Ай Би Менежмент Консалтинг” ХХК-ийн судалгааны баг судалж, эдийн засаг дахь төрийн оролцоог оновчтой болгох чиглэлээр хэрэгжүүлэх бодлогын зөвлөмж боловсруулсныг сонирхогч талуудад хүргэж байна.