Танилцуулга

A- A A+
Танилцуулга


Олборлох салбарын бодлогын асуудлууд
-------------------------------------------------------------------------------------------------------

Олборлох салбарын бодлогын тухайлбал, стратегийн орд газруудын ашиглалт, уул уурхайн орлогын менежмент зэрэг асуудалд ННФ 2010 онд үргэлжлүүлэн анхаарч ажиллалаа. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц. Элбэгдоржийн Нээлттэй Нийгэм Хүрээлэнгүүдийг үүсгэн байгуулагч Жорж Соростой хийсэн хэд хэдэн удаагийн уулзалтын дүнд Монгол Улсын уул уурхайн салбарын бодлогыг боловсронгуй болгох чиглэлээр хамтран ажиллахаар тохирсон юм. Энэ тохиролцоонд үндэслэн Орлогын ажиглагч хүрээлэн (Revenue Watch Institute) болон Нээлттэй Нийгэм Хүрээлэнгийн зөвлөхүүд 2010 оны нэгдүгээр сард Монгол Улсад айлчилж, хамтран ажиллах чиглэлүүдийн талаар санал солилцож, дараахь чиглэлээр юуны өмнө анхаарч ажиллах боллоо. Үүнд:

  1. Орлогын менежмент, тогтворжуулалтын стратеги, уул уурхайн гэрээний бүтэц, хөрөнгийн биржээр хувьцаа гаргах замаар санхүүжилтийн эх үүсвэрийг эрэлхийлэх, түүний орлогын менежмент болон хөрөнгө оруулалтад үзүүлэх нөлөө зэрэг сэдвээр бодлогын хувилбаруудын дүн шинжилгээ хийх;
  2. Уул уурхайн гэрээний дүн шинжилгээ хийх, орлогын таамаг, орлогын удирдлагын стратеги зэрэг сэдвээр чадавхижуулах сургалт хийх;
  3. Бодлогын хэлэлцүүлгийг чадавхи бэхжүүлэх сургалттай хослуулан өрнүүлэх, зөвлөхүүдээр хангах болов.

Энэ хүрээнд 2010 онд  ННФ дараахь  ажлуудыг хийж гүйцэтгэжээ.

Бодлогын асуудлаар санал зөвлөмж боловсруулах чиглэл

Нээлттэй Нийгэм Форум, Орлогын Ажиглагч хүрээлэнгийн зөвлөх Жозэф Бэлл, Роберт Конрад, Мэтт Генаши нарын оролцоотойгоор цуврал бодлогын санал, зөвлөмж, харьцуулсан судалгааг 2010 онд хийж холбогдох албан тушаалтнуудад хүргүүлсэн болно. Тухайлбал: 

  • Орд газруудын төрийн эзэмшилд тулгуурлан холдинг компани байгуулах ба хувьцаа гаргаж олон нийтэд санал болгох саналын талаарх тайлбар – Засгийн газраас Монгол Эрдэс, Монгол Эрчим, Монгол Дэд бүтэц зэрэг холдинг компаниудыг байгуулж, эдгээр компанийн хувьцааг Монголын болон олон улсын хөрөнгийн зах зээл дээр худалдах замаар хөрөнгө босгох саналыг дэвшүүлсэнтэй холбогдуулан холдинг компани байгуулах, хувьцаа гаргах ажиллагаа нь эрдэс баялгийн салбарт төдийгүй улсын төсвийн орлогод нөлөөлж болзошгүй учраас гарч болох тодорхой эрсдэл, хүртэх үр өгөөжийг тайлбарлаж, тодорхой зөвлөмжүүдийг санал болгон төрийн холбогдох байгууллагуудад болон олон нийтэд тараалаа.
  • Төсвийн тогтвортой байдлын тухай болон Төсвийн тухай хуулийн төслүүдэд өгөх санал-ыг бэлтгэж, Сангийн яамны холбогдох албан тушаалтнуудад хүргүүллээ. Түүнчлэн зөвлөмжийн гол санаануудыг Иргэний танхимын хэлэлцүүлгийн үеэр хэвлэмэл байдлаар тараав.
  • Уул уурхайн гэрээний хэлбэрүүдийн харьцуулсан дүн шинжилгээ – Таван Толгойн ордыг ашиглахтай холбоотойгоор оператор компанитай “үйлчилгээ”-ний гэрээ байгуулах талаар яригдаж байгаатай холбогдуулан уг гэрээний давуу болон сул талыг гэрээний бусад хэлбэр, тухайлбал хөрөнгө оруулалтын болон бүтээгдэхүүн хуваах гэрээтэй харьцуулах байдлаар тайлбарлаж, зөвлөмж бэлтгэн  олон нийтэд хүргэлээ.
  • -Таван толгойн нүүрсний ордыг ашиглахтай холбоотой асуудлын талаар, тухайлбал, компанийн засаглалын асуудал, татвар, санхүүгийн асуудлаар санал шүүмж бэлтгэн ННФ-ын “Бодлогын асуудал” цувралын хүрээнд нийтлэв.
  • Уул уурхайн орлогыг зохистой удирдах асуудалтай холбоотойгоор Хөгжлийн банк байгуулах талаар бодлогын зөвлөмж бэлтгэн холбогдох албан тушаалтан болон олон нийтэд хүргэлээ.

ННФ-ын Бодлогын судалгааны тэтгэлэгт хөтөлбөрийн хүрээнд “Уурхайн хаалтын эрх зүйн зохицуулалтыг боловсронгуй болгох нь” сэдэвт  судалгааг ШУТИС-ийн Уул уурхайн сургуулийн профессор С.Цэдэндорж, дэд профессор Ж.Бямба-Юу, магистр багш М.Дагва нар гүйцэтгэлээ.

Монголд уурхайн үйл ажиллагааны цар хүрээ, далайц эрс нэмэгдэхийн зэрэгцээ дэлхийн эдийн засгийн нөхцөл байдал, бусад шалтгааны улмаас уурхай төлөвлөгдсөн хугацаанаасаа өмнө гэнэт хаагдах тохиолдол дэлхийн хэмжээнд ихэсч байгааг Монголын бодлого боловсруулагчид анхааралдаа авч, уурхайн хаалтын зохицуулалтыг улам нарийвчилан шинэчлэх хэрэгтэй гэж дүгнэжээ. Алтны шороон ордыг түшиглэсэн уурхай давамгайлж байсан Монголд дэлхийд томоохонд тооцогдох нөөцтэй, олон жил ажиллан нийгэм, эдийн засаг болон байгаль орчинд хүчтэй нөлөө үзүүлэх уурхай бий болж байгаа энэ үед уурхайн хаалтыг зөвхөн газрын гадаргын нөхөн сэргээлт төдийгээр төсөөлж байсныг өөрчлөх цаг болжээ.

Уурхай бүрийн хаалт харилцан адилгүй орчин нөхцөлд явагдах ч нийтлэг байдлаар уурхайн хаалтын ажиллагаа нь (а) хүн, амьтан оршин амьдрах байгаль орчин, биологийн хувьд сэргэн нөхөгдөх орчинг бүх талаар бүрдүүлэх; (б). Уурхайг дагаж бүрэлдсэн ажил, үйлчилгээ тухайн дэд бүтэц үргэлжлэн үр өгөөжтэй ажиллах, бизнес эрхлэх боломжийг хангах тухай асуудал юм.

Уурхайн хаалттай холбоотой зайлшгүй зохицуулалт шаардсан олон асуудал байдаг ч хамгийн нийтлэг бөгөөд эн тэргүүний 10 асуудлыг сонгож судлахад Монголын эрх зүйн орчин дараах таван асуудлыг огт зохицуулаагүй орхисон байна. Үүнд:

  1. Уурхайн хаалтын барьцаа хөрөнгө бүрэлдүүлэх, хуримтлуулж хадгалах, зарцуулах буцаан олгох;
  2. Хаалтын дараахь талбайд үүсмэл ордын ашиглалтад тавих хяналт, мониторинг;
  3. Орд /уурхай/ эзэмшигч хуулийн этгээд өөрчлөгдөхтэй холбоотой хаалтын үүрэг, хариуцлагыг шилжүүлэх;
  4. Төлөвлөгдөөгүй, гэнэтийн хаалтын санхүүгийн зохицуулалт, журам;
  5. Барьцаалагдсан тусгай зөвшөөрлийн хаалтын эрх, үүрэг зэрэг болно.

 Ашигт малтмалын хуулийг шинэчлэн өөрчлөхдөө компанийн боловсруулж ирүүлэх төсөл нь орд ашиглах төсөл, уурхайн хаалтыг иж бүрэн зохицуулсан бие даасан бүлгүүдээс бүрдэх шаардлагыг тусгах нь зүйтэй хэмээн судлаачид үзэж байна.

 Чадавхи бэхжүүлэх чиглэл

  • Уул уурхайн салбарын төслүүдийн болон гэрээний санхүү, эдийн засгийн үнэлгээний асуудлаар АНУ-ын Олон Улсын Хөгжлийн Агентлагийн санхүүжилтээр Эдийн Засгийн Бодлогын Шинэтгэл, Өрсөлдөх Чадварын төсөлтэй хамтран зөвлөх Роберт Конрадын удирдлага дор долоо хоногийн сургалтын хөтөлбөр боловсруулж, анхны сургалтыг төрийн холбогдох байгууллагын 20 гаруй оролцогчдод зориулан зохион явууллаа. Уг сургалтын хоёрдахь ээлжийг 2011 оны нэгдүгээр сард зохион байгуулж, төрийн байгууллагуудын 30 гаруй мэргэжилтнийг хамруулахаар төлөвлөж байна. Цаашид уг сургалтыг бэлтгэгдсэн сургагч багш нарын оролцоотойгоор ННФ тогтмол явуулж байх юм.
  • Уул уурхайн гэрээний эрх зүй, гэрээ хэлэлцээр хийх асуудлаар дээрх төсөлтэй хамтран сургалтын хөтөлбөр боловсруулж, 2011 оны эхний улиралд багтаан зохион байгуулна. Сургалтыг зөвлөх Жозэф Бэлл, Мэтт Генаши нар явуулах ба гэрээ хэлэлцээрийг хийхэд шууд оролцдог төрийн албан хаагчдад зориулах юм.