Танилцуулга

A- A A+
Танилцуулга


Хэвлэл, мэдээллийн эрх чөлөө
-------------------------------------------------------------------------------------------------------

Монголд хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөнд сөргөөр нөлөөлж ирсэн нэг хүчин зүйл бол Эрүүгийн хуулийн гүтгэх, доромжлохтой холбоотой зүйл заалтыг сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн байгууллагыг айлган сүрдүүлэх, дарамтлах цензур болгон ашиглаж буй явдал юм. 2010 оны зөвхөн сүүлийн хагаст гэхэд бидэнд мэдэгдэж байгаагаар сэтгүүлчийг нийтэлсэн зүйлийнх нь төлөө эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгах, зарим тохиолдолд нууц эх сурвалжийг нь илчлүүлэхээр дарамт үзүүлэх явдал хэд хэд гарлаа. Тодруулбал, 2010 оны есдүгээр сараас хойш ийм 10 хэрэг бүртгэгджээ. Сэтгүүлчийг шүүмжлэлт нийтлэл бичсэнийх нь төлөө айлган сүрдүүлэх, эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээр шүүхэд нэхэмжлэл гаргах явдал ийнхүү нэмэгдэх хандлагатай байгаа нь ардчилсан нийгэмд сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл олон нийтийн “хоточ нохой” байх үүргээ биелүүлэхэд нь ноцтой саад тотгор учруулж, цензурыг өөгшүүлэн, улмаар иргэдийн үнэн зөв мэдээлэл авах боломжийг хумих сөрөг нөлөөтэй байдаг.

2000 оны 12 дугаар сарын 1-нд НҮБ тэргүүтэй олон улсын хэд хэдэн байгууллагуудаас гаргасан Тунхагт “Гишүүн орнууд үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөөг хангахын тулд гүтгэлгийн эсрэг хуулиа нягталж, олон улсын өмнө хүлээсэн үүрэгтээ нийцүүлэхийг” сануулсан байдаг. Энэ уриалгыг хүлээн зөвшөөрч дэлхийн олон орон Эрүүгийн хуулиас гүтгэлэг, доромжлолтой холбоотой заалтыг хасч, зарим орон гүтгэлгийн хэргээр хорих ялаас татгалзаад байна. Харин Азидаа ардчиллаараа үлгэр жишээ болдог гэх манай орны хувьд энэ асуудлыг олон жил ярьж хэлэлцэж буй ч ажил хэрэг болгох санаачилга эхлэл төдий байгаа юм. 2010 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зүгээс эрүүгийн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах, улмаар сэтгүүлчийн ёс зүйтэй холбоотой маргааныг хэвлэл мэдээллийн өөрийгөө зохицуулах механизм, иргэний хуулийн хүрээнд шийдвэрлэж байхаар зохицуулсан хуулийн төслийг санаачлан боловсруулсан бөгөөд ННФ энэхүү хуулийн төсөлд туссан зарим чухал үзэл санаа, заалтуудыг олонулсын жишиг стандартад нийцүүлэн боловсронгуй болгох асуудлаар олон улсын мэргэжилтнүүд, хуулийн төслийг боловсруулагчидтай хамтран ажиллалаа. Түүнчлэн уг хуулийн төсөлд Хууль ба Ардчиллын Төв олон улсын хүний эрхийн ТББ-ын захирал Тоби Менделийн өгсөн саналыг “Бодлогын асуудал” цувралынхаа гуравдугаарт нийтлэн бодлого боловсруулагчид, судлаачдад хүргэлээ.

2010 онд сэтгүүлчдийн мэргэжлийн эрхэд халдаж буй зөрчилд мониторинг хийх чиглэлээр ННФ Лондон дахь Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн сүлжээ хөтөлбөртэй хамтран Глоб Интернэшнл ТББ-аас “Хараат бус хэвлэл мэдээллийг дэмжих нь: Хэвлэлийн эрх чөлөөний мониторинг” төслийг хэрэгжүүлэхэд нь дэмжлэг үзүүллээ. Энэ төслийн хүрээнд Монголд гарч буй үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөөний зөрчлийн талаарх шуурхай мэдээг (alert) үндэсний болон олон улсын сүлжээгээр дамжуулан мэдээлэх, эрх нь зөрчигдсөн сэтгүүлчид интернэт ашиглан аливаа зөрчлийн талаар гурав дахь этгээдээр дамжуулалгүй шууд мэдээлэх цахим орон зайг бий болгох, сэтгүүлчдэд энэ талаар мэдээлэл өгч, сургалт зохион байгуулах ажлыг хийжээ.

Үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрхийг хангах чиглэлээр хэрэгжүүлсэн дээрх үйл ажиллагаанаас гадна 2010 онд Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевизийн хөтөлбөрийн бүтэц, мэдээллийн хөтөлбөрийн агуулгад мониторинг хийсэн Монголын Хэвлэлийн Хүрээлэнгийн үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлэв. Уг төслийг Лондон дахь Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн сүлжээ хөтөлбөрөөс санхүүжүүлсэн ба төслийн хүрээнд МҮОНТ нь олон нийтээс санхүүжигч болохын хувьд тэдний эрх ашигт нийцсэн нийтлэл, нэвтрүүлгийг хүртээмжтэй, ижил тэгш байдлаар, улс төр, эдийн засгийн аливаа ашиг сонирхлоос хараат бус хүргэх үүргээ хэрхэн биелүүлж буй байдалд үнэлгээ өгсөн бөгөөд үр дүнг, зөвлөмжийн хамт МҮОНТ-ийн удирдлагад хүргүүлж танилцуулаад байна.

Мөн сэтгүүлчдийн мэдлэг, мэдээллийг нэмэгдүүлэх, ялангуяа эдийн засаг, хөгжлийн холбоотой мэдээлэл түгээхэд сэтгүүлчдийн чадварыг дээшлүүлэхэд анхаарч 2010 оны дөрөвдүгээр сард АНУын Олон Улсын Хөгжлийн Агентлагийн Эдийн Засгийн Бодлогын Шинэтгэл, Өрсөлдөх Чадвар төсөл, Санхүү Эдийн Засгийн Дээд Сургууль, Олон Улсын Валютын сан, Дэлхийн Банктай хамтран Хэвлэлийн Хүрээлэнгийн дэргэд Эдийн засгийн сэтгүүлчдийн клуб байгуулсан ба тус клубын үйл ажиллагааг дэмжин ННФ-аас хэвлэсэн ном, товхимол, болон бусад шинэлэг мэдээллээр ханган ажиллаж байна.